Les visites augmentées par des dispositifs numériques / Bezoeken verbeterd door digitale apparaten

FRANCAIS

Les dispositifs numériques ont fait évoluer nos usages et nos possibilités. C’est particulièrement le cas dans le tourisme qui s’est emparé des nouvelles technologies pour requestionner les usages traditionnels. En effet, les problématiques d’attraction et de médiation nécessitent souvent d’être retravaillées pour correspondre à l’attente du public.  

Au cours des dernières années, les musées et expositions se sont emparés du numérique de bien des manières. Cela a commencé avec des audioguides ou des tablettes, ou encore avec des écrans interactifs comme The ArtLens Wall au Cleveland Museum of Art. Le visiteur, au sein de son parcours, va alors avoir la possibilité d’agir sur sa propre visite grâce à ces dispositifs numériques. Cependant, cela reste principalement sur un parcours très guidé, prédéfini et plutôt clos. Quand est-il à une échelle différente au sein de territoires, de villes ou de lieux culturels remarquables ?  

De plus en plus d’applications mobiles voient le jour pour accompagner les visiteurs. Là où parfois, il s’agit uniquement de la substitution d’un classique guide touristique (papier ou humain) par une application géolocalisée, certaines institutions proposent des applications en réalité augmentée. C’est le cas de Pompey, une application sur les aciéries de Pompey. Par le biais de QR code et en utilisant différents mediums, l’application permet notamment de superposer d’anciennes photographies d’archives à la réalité. Cela permet, sur un lieu qui n’a plus du tout la même valeur paysagère – les aciéries n’existent plus – de reconstruire un passé et de le montrer avec une approche contextualisée permettant de s’y projeter plus facilement. L’application met aussi à disposition des témoignages audio de différents acteurs des aciéries. Le contenu apporte une certaine richesse à la visite mais le contexte implique une utilisation et un parcours très scripté. Cependant, sur un site historique tel que celui-ci, cela permet de garder une cohérence dans la narration d’un passé disparu. 

Dans traverse, partage ton patrimoine, l’application qui cible les patrimoines franco-suisses propose des usages semblables sur la forme. Cette collaboration franco-suisse pointe plusieurs lieux tels que la ville de Genève en s’attardant à montrer un passé historique et culturel par le biais d’informations textuelles, d’images d’archives ou encore d’enregistrements audio. L’application propose plusieurs types d’utilisations. La première consiste à suivre des parcours prédéfinis qui amènent le visiteur à découvrir les différents points d’intérêts culturels et historiques dans la ville. Il s’agit d’une promenade guidée et augmentée. L’utilisateur suit son propre rythme et décide de consommer tous les contenus ou bien de se concentrer sur les thématiques qui l’intéresse le plus.

La différence avec d’autres applications de tourisme est que celle-ci est personnalisable. L’utilisateur peut ainsi sauvegarder les différents lieux et créer ses propres playlists. Un enseignant par exemple a la possibilité de créer une playlist et de la partager avec ses élèves dans le cadre d’une visite thématique in situ. Il est également possible d’utiliser l’application comme point de départ pour aller se perdre dans les rues, et, à la manière d’une carte au trésor, partir à la recherche des points d’intérêts.  

Ces nouvelles applications de tourisme transforment les usages en proposant des visites augmentées. Le visiteur devient alors acteur de sa visite. Il va par exemple chercher le bon point de vue pour superposer le virtuel à la réalité. Par ailleurs, l’utilisation d’applications mobiles permet de rendre accessible divers contenus multimédias. Dans des musées ou des institutions physiques, ces contenus sont facilement mis en place, grâce aux projections, aux haut-parleurs, etc., mais sur des parcours extérieurs moins tangibles, les smartphones permettent une liberté de mouvement et de consommation de ces contenus. 

Ce type d’application permet donc de lier des visites in situ à divers contenus numériques. Le transmédia donne la possibilité de connecter des photographies (d’archives ou non) voire des vidéos à des lieux, ou encore de partager des témoignages audios. De plus, l’environnement tangible de la visite laisse le visiteur expérimenter un parcours concret et un rapport spécifique au lieu qui devient augmenté par le numérique. 

NEDERLANDS

Digitale apparaten hebben ons gebruik en onze mogelijkheden veranderd. Dit is met name het geval in de toeristische sector, die de nieuwe technologieën heeft aangegrepen om het traditionele gebruik te heroverwegen. De problematiek van de aantrekkingskracht en de bemiddeling moet immers vaak worden omgewerkt om aan de verwachtingen van het publiek te beantwoorden.

De laatste jaren hebben musea en tentoonstellingen de digitale technologie op vele manieren omarmd. Het begon met audiogidsen of tablets, of met interactieve schermen zoals The ArtLens Wall in het Cleveland Museum of Art. De bezoeker zal dan, als onderdeel van zijn of haar bezoek, de mogelijkheid hebben om dankzij deze digitale apparatuur zelf actie te ondernemen. Dit blijft echter hoofdzakelijk op een zeer geleid, vooraf bepaald en tamelijk gesloten pad. Hoe zit het op een andere schaal binnen gebieden, steden of opmerkelijke culturele plaatsen?

Er worden steeds meer mobiele toepassingen gecreëerd om bezoekers te begeleiden. Waar het soms alleen een kwestie is van het vervangen van een klassieke toeristische gids (papier of menselijk) door een geolokaliseerde toepassing, bieden sommige instellingen augmented reality-toepassingen aan. Dit is het geval van Pompey, een toepassing op de Pompey staalfabriek. Door middel van QR-codes en het gebruik van verschillende media maakt de toepassing het mogelijk om oude archieffoto’s over de werkelijkheid heen te leggen. Dit maakt het mogelijk een verleden te reconstrueren op een plaats die niet meer dezelfde landschappelijke waarde heeft – de staalfabriek bestaat niet meer – en het te laten zien met een gecontextualiseerde benadering die het gemakkelijker maakt zich erin te projecteren. De toepassing biedt ook audio-getuigenissen van verschillende actoren van de staalfabriek. De inhoud geeft een zekere rijkdom aan het bezoek, maar de context impliceert een zeer scripted gebruik en pad. Op een historische plaats als deze kan men echter de samenhang bewaren in het verhaal van een verdwenen verleden.

In traverse, partage ton patrimoine, de applicatie die zich richt op het Frans-Zwitsers erfgoed, wordt een soortgelijk gebruik in vorm voorgesteld. Deze Frans-Zwitserse samenwerking vestigt de aandacht op verschillende plaatsen zoals de stad Genève door zich te concentreren op het tonen van een historisch en cultureel verleden door middel van tekstuele informatie, archiefbeelden of geluidsopnamen. De toepassing biedt verschillende gebruiksmogelijkheden. De eerste bestaat erin vooraf bepaalde routes te volgen die de bezoeker leiden naar de verschillende culturele en historische bezienswaardigheden van de stad. Het is een wandeling met gids en augmentatie. De gebruiker volgt zijn of haar eigen tempo en beslist of hij of zij alle inhoud consumeert of zich concentreert op de thema’s die hem of haar het meest interesseren.

Het verschil met andere toeristische toepassingen is dat deze kan worden aangepast. De gebruiker kan de verschillende plaatsen opslaan en zijn eigen afspeellijsten maken. Een leerkracht kan bijvoorbeeld een afspeellijst maken en die met zijn leerlingen delen als onderdeel van een thematisch bezoek ter plaatse. Maar het is ook mogelijk om de applicatie als uitgangspunt te gebruiken om te verdwalen in de straten en, als een schatkaart, op zoek te gaan naar interessante plaatsen.

Deze nieuwe toeristische toepassingen zorgen voor een transformatie van het gebruik door het aanbieden van een verrijkt bezoek. De bezoeker wordt dan de acteur van zijn bezoek. Zij zullen bijvoorbeeld het juiste gezichtspunt zoeken om het virtuele op het reële te plaatsen. Bovendien maakt het gebruik van mobiele toepassingen diverse multimedia-inhoud toegankelijk. In musea of fysieke instellingen is deze inhoud gemakkelijk op te zetten, dankzij projecties, luidsprekers, enz., maar op minder tastbare buitenroutes maken smartphones bewegingsvrijheid en consumptie van deze inhoud mogelijk.

Dit type toepassing maakt het dus mogelijk bezoeken ter plaatse te koppelen aan verschillende digitale inhouden. Transmedia maakt het mogelijk om foto’s (al dan niet archiefmateriaal) of zelfs video’s te verbinden met plaatsen, of om audiogetuigenissen te delen. Bovendien biedt de tastbare omgeving van het bezoek de bezoeker de mogelijkheid om een concrete reis te beleven en een specifieke relatie met de plaats die door het digitale wordt versterkt.

BIBLIOGRAPHIE / BIBLIOGRAFIE

Bideran Jessica de et Fraysse Patrick, « Guide numérique et mise en scène du territoire, entre médiation patrimoniale et stratégie de communication touristique », Études de communication. langages, information, médiations (45), 01.12.2015, pp. 77‑96. En ligne: <https://doi.org/10.4000/edc.6464>. 

Kaplan Louis et Shiff Melissa, « Mapping Ararat: An Augmented Reality Walking Tour for an Imaginary Jewish Homeland », Anthrovision. Vaneasa Online Journal (4.2), 31.12.2016. En ligne: <https://doi.org/10.4000/anthrovision.2339>, consulté le 17.05.2021. 

Lambert Emmanuelle, Julia Jean-Thierry et Deramond Julie, « La ville en live. Itinéraires numériques et artistiques à travers le patrimoine urbain », Études de communication. langages, information, médiations (45), 01.12.2015, pp. 113‑128. En ligne: <https://doi.org/10.4000/edc.6466>. 

Sandri Éva, « Les ajustements des professionnels de la médiation au musée face aux enjeux de la culture numérique », Études de communication. langages, information, médiations (46), 01.06.2016, pp. 71‑86. En ligne: <https://doi.org/10.4000/edc.6557>. 

https://www.traverse-patrimoines.com/

https://ulrichfischer.net/patrimoines-en-partage/

https://tourisme.bassinpompey.fr/a-voir-a-faire/circuit-de-pompey

 


Rechercher dans OpenEdition Search

Vous allez être redirigé vers OpenEdition Search